verslag overleg Cultuurhistorie
Verslag afstemmingsoverleg 22 juni 2009, thema cultuurhistorie.Jan Roijmans houdt deze avond een inspirerende presentatie over het thema archeologie en cultuurhistorie.
Hij noemt de bruinkoolafgravingen in Duitsland als een voorbeeld van hoe het niet moet: tot op 500 meter diepte is er bruinkool gewonnen; de geschiedenis is er volledig uitgehaald. Archeologische waarden en de bodem is volledig vernield. Die geschiedenis is nooit meer af te lezen.
Nog steeds schiet bij overheden op alle niveaus de aandacht voor cultuurhistorie tekort, hoewel wetgeving dwingt er tegenwoordig rekening mee te houden.
Hij noemt als goed voorbeeld het herstel van een grafheuvel in combinatie met een vleermuizen-verblijf.
Mensen zijn tegenwoordig meer geïnteresseerd in de beleefbare geschiedenis.
Cultuurhistorie is in te passen in projecten in het kader van beekherstel, landinrichting, natuur, waterberging enz. Dit is van belang voor educatie van de historie. Er is een relatie tussen oude cultuurlandschappen en zeldzame soorten planten en dieren. Door in het Zwart Laag in Chaam de oude beemdenstructuur te herstellen herstel je de leefgebieden van soorten en daarmee de biodiversiteit. Rekening houden met cultuurhistorie zorgt voor het behoud van de identiteit van het landschap en dit kan op maatschappelijk draagvlak rekenen. De landschappen in Nederland waren vroeger zo divers. De hedendaagse nivellering doet afbreuk aan de identiteit van de streek.
Het inpassen van cultuurhistorie is ook van belang voor duurzaamheid. Als je toch een brug moet maken, maak dan gebruik van cultuurhistorische bruggen.
Het trekt toerisme aan, want mensen zijn geïnteresseerd in (hun) geschiedenis aan de hand van de cultuurhistorie. Je kunt historie laten zien. Bij Castelree en Zondereigen herstellen ze een voorbeeld van het ijzeren gordijn (daar zat 2500 Volt stroom op) tussen Nederland en België uit de eerste wereldoorlog.
Voortijdig rekening houden met cultuurhistorie leidt tot kostenbesparing, want dan hoeven achteraf niet de nodige archeologische onderzoeken en planaanpassingen het worden gedaan.
Cultuurhistorie is van wetenschappelijke betekenis.
Respecteer aardkundige structuren, bijv. de beekdalen.
Bij beekherstelprojecten, zoals de Tungelroysebeek, is waterberging gecombineerd met paddenpoelen en met het herstel van historische schans.
Loek signaleert dat bij de landinrichting De Hilver bij veel projecten kansen zijn gemist.
Jan Roijmans wijst op de archeologische zorgplicht. Kijk wat voor werk er uitgevoerd gaat worden. Meestal ligt het voor de hand waar iets te vinden is. Probeer dat laag hangend fruit te plukken.
Nodig de heemkundekringen uit bij de inloopdagen voor de landinrichting, is de suggestie van Jan Franken.
Jan Roijmans pleit voor een kleinschaliger beheer om de cultuurhistorie veilig te stellen.
Een idee is het realiseren van hoogstamboomgaarden in het kader van het veiligstellen van oude rassen middels een genenbank.
Behoud cultuurhistorische zandwegen via het Bestemmingsplan Buitengebied door deze te bestemmen als onverharde weg of als landschapselement met CHW.
In het kader van de landinrichting is het aan te bevelen deze zandwegen openbaar te houden en in eigendom te geven aan de gemeente en NIET aan de boeren, want dan worden ze omgeploegd en bij het land getrokken.
Betrek de zandwegen in de ommetjes, zodat ze behouden blijven en maak het verhaal beleefbaar, bijv. zandpaden van Van Gogh in Zundert.
Jan Janse merkt op dat de overheden vaak de historie van hun eigen gemeente niet kennen. Zo bleek hem bij de planvorming van de Rondweg bij het Gastels Laag dat de gemeente niet bekend is met de historie van de zoutwinning in de 12e eeuw daar, uniek voor Brabant.
RAAB deed in de landinrichting Baarle-Nassau onderzoek naar archeologische en cultuurhisto-rische waarden. Er zijn daar een aantal zeer bijzondere waarden gevonden, zoals celtic fields.
Desondanks gebeuren er in Baarle-Nassau dingen die haaks staan op de bevindingen in het RAAB-rapport. Cultuurhistorie betrekken bij ecologie wordt vaak gezien als een extra opgave.
Jan Franken wil weten hoe we cultuurhistorie in Brabant vorm kunnen geven. Wat is de rol van de BMF hierbij? De BMF behartigt immers ook de belangen van cultuurhistorie in de reconstructie.
Voorstel is om een cultuurhistorische kaart te maken op gemeentelijk niveau. Gemeenten kunnen daar geld voor krijgen, maar ook de heemkundekringen kunnen daarin iets betekenen. Wellicht kan de BMF daar een projectvoorstel voor schrijven of behulpzaam in zijn.
Ben merkt op dat de capaciteit van de BMF ontoereikend is voor het goed behartigen van de cultuurhistorische belangen, los van het tekort aan kennis.
Als lokale heemkundegroepen willen uitvoeren verlangt de Provincie toch vaak een management en verantwoording van een professionele organisatie. Wellicht kunnen in het kader van de kleine projectenpot aanvragen worden gedaan. Een mogelijkheid is ook het inhuren van bureau RAAB voor het maken van gemeentelijke cultuurhistorische waarden-/kansenkaarten.
Cees van Erp merkt op dat hem deugt doet dat ook een oude boom op cultuurhistorische waarde wordt geschat. Volgens Jan Roijmans vertellen oude bomen veel geschiedenis.
Kees Vos vraagt naar de betekenis van het Alpha-bouwproject van de ZLTO. Zit daar nog een link met cultuurhistorie? Alphabouw is een schetsboek van “nieuwe” architectuur voor stallenbouw. Het is maar de vraag of dit serieus wordt gerealiseerd, gezien de meerkosten. Het heeft niets met duurzaamheid en landschappelijke inpassing te maken. Een megastal is een megastal en hoe je die ook vormgeeft, het blijft een hondendrol met een kers, aldus Jan Roijmans.
Iedereen heeft waardering voor de interessante presentatie. Jammer dat veel mensen dit gemist hebben. We willen zoeken naar een manier om cultuurhistorische boodschap beter op de agenda te zetten. Het tekort aan expertise bij de BMF kan worden ondervangen door cursussen samen met Brabants Heem en door samenwerking bij reconstructies met de lokale heemkundekringen.