Leerstoel
Leerstoel ‘Cultuur in Brabant’ aan de Universiteit van Tilburg
De leerstoel ‘Cultuur in Brabant in sociaal-wetenschappelijk en historisch perspectief, met inbegrip van de volkscultuur’ aan de Universiteit van Tilburg (UvT) is in 1993 ingesteld door de Stichting Brabants Heem en het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (NCV) in Utrecht. De leerstoel wordt beheerd door de Stichting Volkskunde Leerstoel Brabants Heem (gevestigd te Tilburg) en wordt financieel mogelijk gemaakt door subsidies van de Provincie Noord-Brabant en het NCV. Van 1994 tot en met 1998 bekleedde prof. dr. P.J.A. Nissen de leerstoel. Sinds 1 december 1999 wordt de leerstoel bekleed door prof. dr. Arnoud-Jan A. Bijsterveld. Op 11 februari 2000 hield hij zijn inaugurale rede met als titel “Het maakbare verleden. Regionale geschiedenis en etnologie in Brabant op de drempel van de eenentwintigste eeuw”. De leerstoel richt zich op de bestudering van lokale en regionale geschiedenis en etnologie (volkskunde). Sinds 1 september 2001 heeft de Leerstoel een omvang van twee werkdagen (0,4 fte). De taken van de hoogleraar bestaan uit onderwijs, onderzoek en ondersteuning.
Missie
De leerstoel ‘Cultuur in Brabant’ aan de Universiteit van Tilburg profileert zich als het wetenschappelijk gezicht van geschiedenis, volkscultuur en erfgoed in Noord-Brabant. Doelstelling van de leerstoel is het uitdragen van de waarde van geschiedenis, volkscultuur en erfgoed voor de Noord-Brabantse samenleving. De leerstoel bevordert de wetenschappelijke geschied- en volkskundebeoefening in Noord-Brabant door middel van onderwijs, onderzoek en ondersteuning alsmede door het verschaffen van een wetenschappelijke basis aan erfgoedbeleid, cultuurtoerisme en cultuureducatie.
Onderwijs
Projecten
Bij de Leerstoel lopen verscheidene onderzoeksprojecten. Het eerste heet “Roomsch in alles? Katholieke identiteit en volkscultuur in Noord-Brabant, 1817-1967?. In dat kader verscheen in 2007 een boek van dr. Ad van den Oord, getiteld Voor het oog van het kerkvolk. Tlburgs volksklasse tussen klerikale normering en geleefde praktijk, 1927-1939. In de loop van 2010 zal ook het project van dr. Kitty de Leeuw met de titel ‘Zedig of verleidelijk, standsgebonden of individueel? Het omstreden uiterlijk van vrouwen, 1900-1970’ worden afgerond.
In het najaar van 2006 startte een tweede, door NWO gefinancierd onderzoeksproject in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Antwerpen en het Archeologisch Centrum Eindhoven over “Town and countryside: the dynamic symbiosis. The case of the northern Duchy of Brabant (13th-16th centuries). An archaeological-historical research programme”. Daarin werkt Marlous L. Craane MA als promovendus aan de Universiteit van Tilburg aan een onderzoek over de goederenstromen tussen stad en platteland in de Meierij van ’s-Hertogenbosch, waarbij wordt gekeken naar productie, consumptie en materiële cultuur. Aan de Universiteit van Amsterdam onderzoekt dr. Antoinette Huijbers groepsculturen in ’s-Hertogenbosch. De Eindhovense stadsarcheoloog drs. Nico Arts werkt aan een synthese van de nederzettingsgeschiedenis van Eindhoven en omgeving en Arnoud-Jan Bijsterveld richt zich op de rol van de aristocratie in ’s-Hertogenbosch en op het platteland. E-mail: m.l.craane@uvt.nl
Dankzij financiële steun van de Provincie Noord-Brabant en de Faculteit Sociale Wetenschappen statte in 2007 een derde onderzoeksproject, namelijk “Wie waren dat die Brabanders? Levenslopen en levensverhalen van Noord-Brabanders geboren tussen (1863-)1883 en 1922?. Dit is een historisch-demografisch project waarin de gegevens uit de Historische Steekproef Nederland (zie http://www.iisg.nl/~hsn/indexnl.html) worden gebruikt om de invloed te meten van sociaal-economische en sociaal-culturele ontwikkelingen op de levensloop van Noord-Brabanders in de afgelopen anderhalve eeuw. Drs. Evelien C. Walhout werkt aan een vierjarig promotieonderzoek over “Demografische en sociaal-culturele factoren van de zuigelingen- en kindersterfte in Noord-Brabant tussen 1880 en 1920?. Voor dit project wordt samengewerkt met prof. dr. Theo Engelen en dr. Angélique Janssens van de Radboud Universiteit in Nijmegen en prof. dr. Kees Mandemakers van het Internationaal Instituut voor Sociale geschiedenis. E-mail: e.c.walhout@uvt.nl
Met ingang van 2008 is ook de provinciaal historicus drs. Jan van Oudheusden als onderzoeksmedewerker aan de leerstoel verbonden. Hij geeft hier uitvoering aan het projectvoorstel ‘Verhalen van Brabant/Collectie Brabant’ ten behoeve van de Provincie Noord-Brabant. Dit houdt in dat hij tekst en beeldmateriaal zal leveren voor een tweetal publicaties: allereerst de basistekst voor een boek met ‘Verhalen van Brabant’, dat gericht is op een breed publiek en op het geschiedenisonderwijs en dat zal worden gepubliceerd in maart 2011. Daarnaast zal de tekst worden geleverd voor een boek waarin niet de verhalen, maar het onroerend, roerend, informatief en immaterieel erfgoed in onderlinge samenhang centraal zal staan. Dit boek zal na 2011 worden gepubliceerd. Daarnaast doet hij wetenschappelijk onderzoek naar de geschiedenis van Noord-Brabant. E-mail: j.a.f.m.vanoudheusden@uvt.nl
Tot slot heeft de Stichting Volkskunde Leerstoel Brabants Heem in 2009 aan drs. Jeroen Ketelaars de opdracht gegeven on onderzoek te doen naar de volksculturele uitwisseling en de acculturatie tussen Surinamers en Antillianen en Noord-Brabantse Nederlanders. Het gaat daarbij om de manier waarop de veelal uit Noord-Brabant afkomstige fraters van Tilburg via onderwijs en verenigingsleven elementen uit de Nederlandse en Brabantse volkscultuur hebben geïntroduceerd in de West en deze hun plaats hebben gevonden in de Caribische en Surinaamse volkscultuur. Voorbeelden zijn het muziekleven (harmonieën en fanfares), het verenigingsleven (verkennerij) en de viering van kerkelijke en nationale feestdagen (carnaval, processies, Koninginnedag, et cetera). Dit project vindt plaats in het kader van de door de stichting CECN (Cultureel Erfgoed Caribisch gebied & Nederland) en in samenwerking met het Stadsmuseum Tilburg en de Stichting Verhalis gestarte digitalisering, beschrijving en ontsluiting van de Caribische fotocollecties van de Fraters van Tilburg, die vanaf het einde van de negentiende eeuw tot het ver in de twintigste eeuw onderwijs gaven in Suriname en op de Antillen.
Onderzoek
Tot de taak van de hoogleraar behoort ook het stimuleren en begeleiden van onderzoek op het terrein van de regionale en lokale geschiedenis en de etnologie. Zo begeleidt hij een twaalftal mensen die als buitenpromovendus een proefschrift schrijven. Daarnaast is hij ook bereid medewerking te verlenen aan het opzetten en uitwerken van lokaal of regionaal onderzoek door individuen of groepen. Zij kunnen bij hem terecht met vragen als ‘hoe formuleer ik een goede vraagstelling?’, ‘hoe vind ik literatuur en bronnen over een bepaald onderwerp?’ en ‘hoe zet ik mijn onderzoeksresultaten op papier?’
Meer info op:
http://www.uvt.nl/people/a.j.a.bijsterveld
http://www.tilburguniversity.nl/faculties/fsw/research/bijsterveld/
Oratie en publicaties
De tekst van de inaugurale rede van prof. dr. Bijsterveld, getiteld Het maakbare verleden. Regionale geschiedenis en etnologie in Brabant op de drempel van de eenentwintigste eeuw is te downloaden via: http://www.tilburguniversity.nl/faculties/fsw/research/bijsterveld/
In 2009 verscheen een bundeling van een elftal teksten die de hoogleraar vanaf 1999 heeft geschreven, uitgesproken en/of gepubliceerd om onze visie op regionale geschiedenis, cultureel erfgoed en identiteit in Noord-Brabant te scherpen, een bijdrage te leveren aan beleidsontwikkeling en vooral om mensen te inspireren om een actief aandeel te nemen in de vorming van een actueel, verantwoord en relevant geschiedbeeld, een dito selectie van cultureel erfgoed en een inclusieve en dynamische collectieve identiteit. De bundel is getiteld Maakbaar erfgoed. Perspectieven op regionale geschiedenis, cultureel erfgoed en identiteit in Noord-Brabant en verscheen in de reeks Bijdragen tot de geschiedenis van het Zuiden van Nederland, uitgegeven door de Stichting ZHC.
Ondersteuning
De hoogleraar ‘Cultuur in Brabant’ is tevens beschikbaar voor ondersteuning aan heemkundekringen. Hij kan adviezen en begeleiding bieden op het gebied van onderzoek, de organisatie van studiedagen, de redactievoering van tijdschriften en andere publicaties, et cetera. Ook is hij bereid lezingen te verzorgen (tegen een onkostenvergoeding).
Bijsterveld is redacteur van het tijdschrift In Brabant en van het Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis en hoofdredacteur van het Noordbrabants Historisch Jaarboek. Sinds 2001 fungeert hij als hoofdredacteur van de reeks Bijdragen tot de Geschiedenis van het Zuiden van Nederland, uitgegeven door de Stichting Zuidelijk Historisch Contact.
Voorts bemiddelt hij in contacten met zusterinstellingen in de omliggende provincies en in Vlaanderen, zoals het Meertens Instituut, FARO Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, en de Stichting Colloquium de Brabantse Stad.
Hij is tevens lid van de Redactieraad van de Stichting ABC te ’s-Hertogenbosch; adviseur van de Stichting Brabants Heem en van Barlandus boekproducties; voorzitter van het Samenwerkingsverband Volkscultuur Brabant; lid van de Bibliotheek-Adviescommissie voor de Brabant-Collectie, de Werkgroep Norbertijner Geschiedenis in de Nederlanden, de Monumentencommissie van de Gemeente Tilburg, de Wetenschappelijke Adviesraad van het Jheronimus Bosch Art Center te ’s-Hertogenbosch, de Adviesgroep Schatten van Brabant en de Stuurgroep Volkscultuur Erfgoed Brabant; voorzitter van de Stichting Tilburg 2009, de Stichting Brabantse Bronnen en de Stichting Knippenbergprijs i.o.; bestuurslid van de Stichting Colloquium De Brabantse Stad, de Stichting Cultureel Erfgoed Caribisch Gebied & Nederland (CECN) en de Stichting Verhalis; coördinator van de contactgroep Middeleeuwse geschiedenis van Noord-Brabant.
Arnoud-Jan Bijsterveld is bereikbaar op de UvT in Tilburg, Departement Sociologie, Gebouw P, kamer 1.174a, Postbus 90153, 5000 LE Tilburg, tel. 013-466.22.83, fax 013-466.30.02. Dagelijks is hij bereikbaar via e-mail: a.j.a.bijsterveld@uvt.nl. Daarnaast is hij bereikbaar op zijn privéadres: Prof. Dondersstraat 77, 5017 HJ Tilburg, tel. 013-582.19.05.
De Stichting Volkskundeleerstoel Brabants Heem is bereikbaar via de voorzitter de heer H. Hellegers, Muntmeester 93, 5406 BA Uden, tel. 0413-259595, of via de secretaris J.W.M. Hopstaken, Frans Halslaan 57, 4703 GR Roosendaal, tel. 0165-534970.