Brabants Heem

Dag van de identiteit

webmaster — Sat, 05 May 2012 13:31:25 +0000

De Brabander: een ui
Binnenkort wordt de Brabantste Brabander verkozen! Merk Brabant en Stichting Brabant Onderneemt willen daarmee het imago van Brabant als aantrekkelijke regio voor bedrijven, toeristen, (potentiële) werknemers en studenten versterken. Brabant is trots op de Brabander die slimme oplossingen zoekt, onderneemt met lef en de samenwerking op zoekt. Maar de Brabantste Brabander is ook Bourgondisch, gastvrij en gemoedelijk. Merk Brabant wil duidelijk een identiteit promoten. Brabantse eigenschappen zijn volgens de jury van de Brabant Award: vernieuwend, ondernemend, gewoon doen en samen doen, eigenwijs zichzelf en genieten. Een ideaal want: bestaat “de” Brabander wel? Wat is eigenlijk de identiteit van “de” Brabander?
In een eerdere bijeenkomst vergeleek prof. dr. Arnoud-Jan Bijsterveld identiteit met een ui: je kunt haar afpellen, maar uiteindelijk tref je geen kern aan. Historische Vereniging Brabant organiseert 9 juni a.s. een studiedag waarop antwoorden gezocht zullen worden op de vraag hoe het beeld van de Brabander wordt neergezet in film, documentaires, reclame? Welke identiteit de Brabander in de film heeft of krijgt toegedicht. Een aantal “Brabant-kenners” , beschouwers èn makers, zijn uitgenodigd om hun ideeën en persoonlijke bevindingen te delen. Er zullen heel wat beelden aan diggelen worden gegooid.
Schrijver en regisseur van De bende van Oss André van Duren zal vertellen over zijn ervaringen met deze film, waarin hij afrekent met het beeld van de gemoedelijke Brabander. Frank van der Maden (Brabant Collectie/Universiteit van Tilburg) en Patrick Timmermans (directeur Erfgoed Brabant, maar eerder programmamaker bij Omroep Brabant) zullen ieder vanuit eigen ervaring de toehoorders meenemen in een zoektocht naar aspecten van historische beeldvorming. Arnoud -Jan Bijsterveld stelt de geschiedenis, het verleden centraal als inspiratiebron voor ons zelfbeeld. Het gebruik van dialect in de film neemt Jos Swanenberg (o.a. adviseur streektaal) natuurlijk voor zijn rekening. Frank van Osch, die als Brabander vele reportages maakte voor o.a. Van Gewest tot Gewest, vraagt zich af in hoeverre de beelden die hij maakte, beïnvloed zijn door identiteit, clichés of voorkennis.
De dag begint om 9.30 uur en vindt plaats in het gebouw Deprez, Lange Nieuwstraat 172 in Tilburg. De kosten van deze studiedag bedragen € 30,– voor HVB-leden en € 35,– voor niet-leden. Dit is inclusief koffie, thee en lunch.
Voor het volledige programma: http://www.hvbrabant.nl/actueel.html

U kunt zich aanmelden voor deze dag door het sturen van een e-mail naar aanmelding@hvbrabant.nl of bij de secretaris HVB, Derde Morgendreef 6, 5233 NK ‘s-Hertogenbosch, tel. 073-6414627. U kunt zich aanmelden tot en met 26 mei 2012. Gelieve het verschuldigde bedrag tegelijk met uw aanmelding over te maken op rekeningnummer 4776738 van de Historische Vereniging Brabant, ’s-Hertogenbosch, o.v.v. “Studiedag 9 juni 2012”.

middeleeuwse kerktorenroute

webmaster — Wed, 02 May 2012 14:56:44 +0000

Zondag 13 mei 2012 is het zo ver!
De Middeleeuwse Kerktoren Route wordt geopend.
Vele kerken van middeleeuwse oorsprong zijn verdwenen. Enkele kerken en kerktorens in Zuidoost Brabant hebben de roerige eeuwen echter doorstaan en staan nog altijd als een baken in het landschap. Deze relicten zijn uniek voor Noord-Brabant en zeldzaam in Nederland. Ze kunnen ons vele (historisch) waardevolle verhalen vertellen.
Die verhalen zijn voortaan te beleven door middel van de Middeleeuwse Kerktoren Route.
De Middeleeuwse Kerktoren Route is een fietsroute die 9 middeleeuwse kerklocaties in Helmond, Laarbeek, Geldrop-Mierlo en Nuenen met elkaar verbindt.
Torendag op 13 mei
Op 13 mei is een speciale Torendag georganiseerd. Dan zal de route worden geopend. De opening vindt plaats bij de Oude Toren van Stiphout.
U bent van harte uitgenodigd om de ceremonie bij te wonen.
U kunt vanaf een van de negen locaties bij u in de buurt de route alvast op de fiets volgen naar de Oude Toren van Stiphout. Na de opening zijn er tijdens de Torendag door Heemkundekringen nog allerlei andere activiteiten georganiseerd bij de verschillende locaties langs de route. De route is vanaf 4 mei te zien en te downloaden op de website www.kerkenindepeel.sre.nl.

PROGRAMMA TORENDAG 13 mei 2012
11.00 – 12.00 uur Opening van de Middeleeuwse Kerktoren Route
Locatie: Stiphout bij de Oude Toren, kruising Oude Torenstraat en Hoge Akkerweg
Jan van den Heuvel, wethouder van de gemeente Helmond, zal de route officieel openen
onder begeleiding van het Sint Antoniusgilde van Stiphout.
Voor iedereen zijn er de eerste aardbeien en peren van deze lente om te proeven.
Ook schenken we gratis lekkere appel- en kersensapjes, lentethee, koffie en
vlierbessensap allemaal vers van het landgoed Croy.
Iedereen mag een kijkje nemen in de oude toren.
Omdat het Moederdag is hebben we speciaal voor alle moeders een cadeautje.

ANDERE ACTIVITEITEN OP DE TORENDAG
Vanaf 7.00 uur Dauwtrappen, een voorproefje voor vroege vogels!
Locatie: (start) Couwenbergh, Aarle-Rixtel
Dauwtrappen is heel vroeg opstaan om te gaan wandelen in de natuur. Dit jaar trappen we
een deel van de Torenroute. Afsluitend wordt een gezond ontbijt verzorgd op het gildeterrein
van de Blauwe Schut.
12.00 – 16.00 uur Expositie in de Oude Toren van Beek; hier stond ooit een kerk!
Locatie: Beek en Donk, in de Oude Toren
Expositie over de Oude Toren en voormalige kerk van Beek en de omgeving.
12.00 – 16.00 uur Toren beklimmen in Mierlo, gewoon via de trap!
Locatie: St. Luciakerk in Mierlo
Beklimmen van de 15e eeuwse toren en een presentatie over de geschiedenis van de
St.Luciakerk.

Meer informatie over de kerklocaties, de torens en de route: www.kerkenindepeel.sre.nl
De Middeleeuwse Kerktoren Route is een initiatief van de Stichting Archeologisch
Samenwerkingsverband en wordt gedragen door de vier deelnemende gemeenten
Helmond, Laarbeek, Geldrop-Mierlo en Nuenen. De uitvoering is in handen van de
Milieudienst van het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven.
Bij deze bent u van harte welkom!

Ria Berkvens en Laura Bertels
Regionaal archeoloog en adviseur erfgoed
Voor meer informatie kunt u mailen naar: L.Bertels@milieudienst.sre.nl

Geschiedenis van de archeologie

webmaster — Sat, 28 Apr 2012 12:23:13 +0000

Geschiedenis van de archeologie
• Eerst: Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek + universiteiten
• Verdrag van Malta (1992)
– behoud van bodemarchief in situ
– rekening houden met het bodemarchief in de ruimtelijke ordening
– de verstoorder betaalt
• 1 september 2007: Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz), wijziging Monumentenwet 1988
• Gemeenten krijgen beleidsvrijheid, verplicht gesteld onderzoek verricht door bedrijven (al dan niet in samenwerking met AWN en heemkundekringen)
• Rechter fluit té ‘vrije’ gemeenten terug; beweerde ‘verstoring’ van het bodemarchief moet zijn aangetoond (Asten – agrarische bouwblokken, Eersel – vrijstelling diepte)
(uit de lezing van Luuk Keunen op 27 april 2012)

Modernisering Monumentenzorg (2009)
Cultuurhistorische belangen meewegen in de ruimtelijke ordening
‘Krachtiger en eenvoudiger regels’ (o.a. voor vergunningvrij bouwen, grens 50 jaar voor rijksmonumenten vervalt)
Herbestemming van monumenten die hun functie verliezen

1 januari 2012: wijziging Besluit ruimtelijke ordening =>
gemeenten moeten cultuurhistorie verplicht meewegen in bestemmingsplannen (Bro) en daar ook actief onderzoek voor (laten) verrichten (brief staatssecretaris Zijlstra)

Brutale inbraak

webmaster — Sat, 28 Apr 2012 11:09:05 +0000

De heemkundekring Onsenoort (Heusden, Vlijmen, Drunen, Nieuwkijk enz.) heeft een prachtige verzameling archeologie, voornamelijk uit de eigen slotgracht gehaald. In een apart geboeuwtje op het abdijterrein van Mariënkroon is die verzameling ondergebracht en is er een grote ruimte voor herstel- en puzzelwerk. Voraal aardewerk vraagt veel en lang passen en meten. Het bstuur van Brabants Heem is nog geen jaar geleden op bezoek geweest bij deze grote kring en heeft het gebouw, de Plekhoek, bezocht.
In de nacht van 29 op 30 maart is er ingeboken in de Plekhoek, en daarbij ging het niet om archeologische voorwerpen maar om het koperwerk. Een tienarmige vergulde kandelaar, een kopergravure en dergelijke waren het doelwit. Ook enkle pentekeningen en een zeldzaam bord zijn verdwenen. Er was een raam ingeslagen, maar daar was men niet door gekomen. De met ijzeren strips voorziene deur was helemaal vernield.
Het bestuur zoekt naar oplossingen om gebouw de Plekhoek en daarmee het werk van Geard Pelders en de zijnen beter te beveiligen. De meest waardevolle spullen zullen naar een andere plaats worden overgebracht.

Nieuwe Aangeslotenen

webmaster — Fri, 27 Apr 2012 18:55:25 +0000

Brabants Heem heeft als nieuwe erfgoedorganisaties of heemkundekringen twee nieuwe leden geaccepteerd: de heemkundekring De Rips (bij Gemert) en de stichting ‘Wie wat bewaart, heeft wat’. De laatste presenteerde zichzelf en zijn werkzaamheden in de bijeenkomst van de Raad van Aangeslotenen op donderdag 26 april 2011.

Met deze twee is het aantal aangesloten kringen op 125 gekomen (met een achterban van ruim 30.000 mensen). Brabants Heem is een stichting maar opereert in de praktijk als een vereniging. Op democratische wijze worden alle belagrijke besluiten onderworpen aan de goedkeuring van de Raad van Aangeslotenen, die tweemaal per jaar bijeenkomt.

Cultuur- en natuurwaarden

webmaster — Fri, 27 Apr 2012 18:45:05 +0000

Op de studiedag naamkunde van Brabants Heem en Erfgoed Brabant (Gilze, 27 april 2012) werd gesteld dat grote natuurorganisaties als Natuurmonuemnten en Brabants Landschap erg geïnteresseerd zijn in cultuurhistorische aanwijzingen in het landschap maar er niets mee doen. Ze gebruiken de mooie verhalen als publiekstrekkers maar laten er hun beheer niet door bepalen. Dat is anders bij het Gelders Landschap (samengegaan met de Gelderse kastelenstichting). Daar staan bij het beleid de ‘cultuurhistorische waarden’ op de eerste plaats, en de ecologische waarden zijn daar onderdeel van.
Thijs Caspers van Brabants Landschap was een van de sprekers op deze studiedag. Dus het beleid van Brabants Landschap wordt binnekort ten goede omgebogen.

Het is weer Best

webmaster — Fri, 27 Apr 2012 18:37:48 +0000

De studiemiddag naamkunde van Brabants Heem en Erfgoed Brabant was gericht op veldnamen (toponiemen) (Gilze 27 april). Veldnamen zijn zowel een cultuurhistorische bron als immaterieel erfgoed. Voor 54 aanwezigen sprak o.a. Daniël Vangheluwe over zijn onderzoek van veldnamen in Best. Eerder publiceerde Vangheluwe over Bergrijk. Wat betreft veldnamen als bron kunnen historische sites en verdwenen huizen via nog bestaande namen worden opgespoord. Zijn inventarisatie van kohiers en notarisakten heeft sterke aanwijzingen opgeleverd waar De Burcht van Best (eertijds onder Oirschot) gelegen was. De resultaten van zijn arbeidsintensief werk worden opgenomen in de archeologische verwachtingskaart (onderdeel van de Erfgoedkaart) van Best, die RAAP maakt. Nu al zijn de verwachtingen bijgesteld: op bepaalde plaatsen is meer en op andere plaatsen minder te verwachten.
Op diverse ongedachte plaatsen hebben archeologen op grond van deze nieuwe aanwijzingen al gegraven. In Best zijn vondsten uit de steentijd, uit de latere bronstijd, de ijzertijd en de Romeinse tijd gevonden. Maar nu blijkt de bewoning tussen 800 en 1800 (vroege en late ME en moderne tijd) in Aarle, Naastenbest, Best en Verrenbest continue te zijn geweest.

Voorpootrecht

webmaster — Fri, 27 Apr 2012 18:23:47 +0000

Op de studiemiddag naamkunde, gericht op veldnamen als cultuurhistorische bron èn als immaterieel erfgoed (Gilze 27 april) heeft Ben van der Veen een oproep gedaan aan de heemkundekringen om in hun werkgebied te letten op het voorpootrecht en het recht van overpad. Beide kunnen na 20 jaar niet gebruikt te zijn vervallen. In dat geval verdwijnt cultuurhistorie: een eeuwenoude aankleding van de wegen en verdwijnen de oude (pastoors)paadjes.
Het voorpootrecht is een heerlijk recht (een recht van de heer) dat o.a. de Brabantse hertog gaf aan zijn onderdanen. Zij mochten hout (bomen) planten tussen hun eigen erf en de openbare weg. De strook tussen openbare weg en particulier bezit werd ook wel “‘t voorhoofd” (veurheut) genoemd. Het was een algemeen belang dat er steeds hout voorradig was. Maar na kap moest je meteen weer planten, althans binnen 20 jaar, anders was je dat recht kwijt. In principe gaf de hertog (of de lokale heer) dat recht gratis uit, maar in de praktijk eiste hij een deel van de kap als betaling. Niemandsland was immers van hem. Wegenbeheerders willen graag dat de termijn van 20 jaar overschreden wordt, want bomen zo dicht op de steeg kunnen gevaarlijk zijn. Evenzo sluiten boeren een pad met recht van doorgang graag met draad af. Maar meer nog dan het recht van overpad is het recht op poten/planten voor de deur in het landschap zichtbaar. Heemkundekringen let op, want juist in Brabant en in het bijzonder in de Meierij zijn die oude situaties veelal goed bewaard en het bewaren waard.
Poten aan de overkant van de weg heet ‘overpoten’.

Raad van Aangeslotenen

webmaster — Fri, 27 Apr 2012 18:02:54 +0000

[ 22 november 2012; 21:00; ] De bijeenkomst van de Raad van Aangesloten Kringen vindt in het najaar plaats op donderdag 22 november in West-Brabant. Naar een goede locatie, evenwaardig aan Oirschot, wordt nog gezocht.

uitreiking Knippenbergprijs

webmaster — Fri, 27 Apr 2012 18:00:13 +0000

[ 17 november 2012; 21:00; ] De Knippenbergprijs 2012 met als thema het Noord-Brabants Landschap wordt uitgereikt aan de winnar van de genomineerden op zaterdag 17 november 2012 in Vlijmen.